مركز اطلاعات و مدارك اسلامى

361

فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى )

تكليف معلوم به تفصيل ر . ك : تكليف معلوم تفصيلى تكليف معلوم تفصيلى تكليف فاقد هر نوع ابهام يا اجمال تكليف معلوم تفصيلى ، به اين معنا است كه شخص ، تكليف خود را به روشنى و تفصيل مىداند و هيچ‌گونه ترديدى در آن ندارد ، مانند : قطع تفصيلى مكلف به وجوب نماز ظهر و حرمت شرب خمر . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 284 . حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 4 ، ص ( 260 - 259 ) . خمينى ، روح اللّه ، تهذيب الاصول ، ج 2 ، ص 283 . تكليف مقدمى ر . ك : احكام غيرى . تكليف مقطوع ر . ك : تكليف معلوم تكليف موجودين شمول تكليف نسبت به افراد موجود در زمان خطاب تكليف موجودين ، مقابل تكليف معدومين بوده و عبارت است از تكليفى كه در آن ، خطاب شارع متوجه مكلفان موجود در زمان خطاب اعم از حاضران در مجلس خطاب و غايبان مىباشد . توضيح : ميان اصوليون اختلاف است كه آيا خطاب‌هاى شفاهى مانند : « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا * » ، و « يا أَيُّهَا النَّاسُ * » به مشافهين و موجودين در مجلس خطاب اختصاص دارد يا عموميت داشته و غايبين و معدومين را نيز شامل مىشود ؛ گروهى از اصولىها مانند مرحوم « ميرزاى قمى » معتقدند خطاب‌هاى قرآن شفاهى و مختص به موجودين است و مقصود به افهام فقط آنها مىباشند . « 1 » عده‌اى ديگر مانند مرحوم « شيخ انصارى » ، « محقق خراسانى » ، « ميرزاى نايينى » و « مظفر » مىگويند : از طريق آيات ، روايات و اجماع علما ، ثابت شده كه تكاليفى كه در قرآن آمده ، عموميت داشته و به مشافهين اختصاص ندارد . محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 3 ، ص 298 . عراقى ، ضياء الدين ، منهاج الاصول ، ج 2 ، ص ( 308 - 306 ) . جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 3 ، ص 581 . تكليف مولوى ر . ك : احكام مولوى . تكليف موهوم تكليف محتمل با رجحان احتمال عدم آن تكليف موهوم ، از اقسام تكليف محتمل و مقابل تكليف مشكوك و مظنون بوده و به معناى تكليفى است كه مكلف توهم ثبوت آن را برعهده خود دارد ؛ به بيان ديگر ، تكليفى است كه مكلف نسبت به اشتغال ذمه خود به آن ، شك ، ظن و يا قطع ندارد ، بلكه احتمال ضعيف مىدهد كه تكليف متوجه او شده باشد . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 3 ، ص 225 . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص ( 474 - 473 ) . تكليف نفسى ر . ك : احكام نفسى . تكليف واقعى ر . ك : احكام واقعى . تلازم اطلاق و تقييد ر . ك : قاعده تلازم اطلاق و تقييد تلازم عقل و شرع ر . ك : مستقلات عقلى تلفيق در اجتهاد ر . ك : اجتهاد مركب تلفيق در تقليد تلفيق در تقليد يا تبعيض در تقليد ، در جايى طرح مىشود كه در ميان مجتهدان متعددى كه همگى توانايى اجتهاد در تمامى ابواب فقه را داشته و اين استعداد را به فعليت نيز رسانده‌اند كسى وجود نداشته باشد كه در تمامى ابواب فقه از ديگران اعلم باشد و هريك از آنها تنها در بخشى از ابواب فقه اعلم باشد . در چنين موردى برخى از كسانى كه تقليد از اعلم را واجب مىدانند ، معتقدند بر مقلد لازم است از هريك از آنان فقط در بخشى كه نسبت به آن اعلم است تقليد نمايد ؛ يعنى در يك زمان از چند مجتهد در ابواب مختلف فقه ، تقليد نمايد . تمثيل منطقى ر . ك : قياس ( اصول ) [ تمسك ] تمسك به اطلاق استناد به ظهور اطلاقى لفظ تمسك به اطلاق ، به معناى استناد و عمل به ظهور اطلاقى لفظ است تا زمانى كه دليل قطعى بر تقييد آن آورده نشود . بنابراين ، اگر پدرى به فرزندش بگويد : « اكرم عالما » ، اطلاق اين جمله اقتضا دارد كه پسر به هر عالمى كه برخورد مىكند ، او را اكرام نموده و اين عمل خود را به اطلاق جمله « اكرم عالما » مستند

--> ( 1 ) . ميرزاى قمى ، ابو القاسم بن محمد حسن ، قوانين الاصول ، ص 403 .